اصطلاحات تخصصی
پیر در تصوف یعنی چه؟
پیر در تصوف به کسی گفته می‌شود که راه سلوک را پیموده و اجازه یافته است دیگران را در این راه راهنمایی و تربیت کند. معادل عربی آن «شیخ» است و در متون فارسی با نام‌هایی مانند مرشد، مراد، استاد…
آرشیو
تازه‌ترین مطالب
مبانی و مفاهیم تصوف
طریقت صوفیانه چیست؟
طریقت در اصطلاح صوفیان دو معنای به‌هم‌پیوسته دارد. در معنای نخست، طریقت همان راه سلوک باطنی است؛ یعنی مجموعه‌ای از ریاضت‌ها، آداب و مراحل درونی که به باور صوفیان، سالک را از پایبندی ظاهری…
مبانی و مفاهیم تصوف
رابطه تصوف و فلسفه چیست؟
تصوف و فلسفه در جهان اسلام دو راه متفاوت برای رسیدن به حقیقت بوده‌اند: فلسفه بر استدلال عقلی یا «برهان» تکیه می‌کند و تصوف بر تجربه درونی، سلوک و «کشف» یا شهود. رابطه این دو یکسان و ثابت…
آداب و زندگی صوفیانه
خانقاه چگونه اداره می‌شد؟
خانقاه بر دو پایه اداره می‌شد: رهبری معنوی شیخ و مدیریت عملی خادم. شیخ مریدان را می‌پذیرفت، برنامه عبادت و تربیت را تعیین می‌کرد و بر خلوت و چله‌نشینی آنان نظارت داشت. خادم کارهای روزمره را…
بزرگان و چهره‌ها
حسن بصری که بود؟
ابوسعید حسن بن ابی‌الحسن یسار، معروف به حسن بصری، زاهد، واعظ، مفسر و محدث نامدار بصره در نسل تابعین بود. او در سال ۲۱ هجری قمری (حدود ۶۴۲ میلادی) در مدینه به دنیا آمد و در رجب سال ۱۱۰ هجری…
تاریخ تصوف
تصوف چیست؟
تصوف جریانی معنوی در درون تمدن اسلامی است که بر پالایش باطن، مبارزه با خواهش‌های نفس و رسیدن به شناخت قلبی و تجربه نزدیکی به خدا تأکید می‌کند. صوفیان در کنار انجام واجبات دینی به بُعد درونی…
تصوف و ادبیات فارسی
تصوف چه تأثیری بر ادبیات فارسی گذاشت؟
تصوف از سدهٔ پنجم هجری به بعد یکی از اصلی‌ترین سرچشمه‌های ادبیات فارسی شد. اثر آن در چهار سطح دیده می‌شود: موضوع، زبان، قالب و مخاطب. آثاری مانند کشف‌المحجوب هجویری، حدیقة‌الحقیقه سنایی،…
تاریخ تصوف
تصوف ایرانی چه ویژگی‌هایی دارد؟
«تصوف ایرانی» معمولاً به تصوفی گفته می‌شود که در حوزه فرهنگی ایران، به‌ویژه خراسان، فارس، عراق عجم و آذربایجان، رشد کرد و بعدها از آسیای مرکزی تا هند و آناتولی گسترش یافت. پژوهشگران بیش از…
تاریخ تصوف
تاریخ شکل‌گیری تصوف
تصوف در یک فرایند تدریجی چهارصدساله شکل گرفت و تاریخ تولد واحدی ندارد. در قرن اول و دوم هجری، جریانی از زهد در شهرهایی مانند بصره، کوفه و بلخ پدید آمد که بر ترس از خدا، پرهیز از دنیا و…
مباحث و دیدگاه‌های انتقادی
آیا تصوف بخشی از اسلام است؟
پاسخ این پرسش به این بستگی دارد که مقصود از «تصوف» کدام لایه آن باشد و پاسخ‌دهنده از کدام سنت فکری سخن بگوید. خود صوفیان و بخش بزرگی از عالمان سنتی اهل سنت، تصوف را همان بُعد باطنی و اخلاقی…